Ojesalta contenido-pe

¿Reime piko peligro-pe?Ko refugio oipe'a hokê 24 aravo jave, ára ha ára.

Nde seguridad rehegua
Menú
Pytyvõ ha Servicio-kuéra
Mbaʼéichapa ikatu roipytyvõObservatorio reheguaContáctanos
Institucional rehegua
Mávapa ñandeEike pe ekípope
Difusión rehegua
Mba’épa jajapo?Radio 103.0 reheguaGaleríaProtestasTaller ha tembiaporãMe'ẽrei

Ñane Ñe’ẽ · Publicación

Laicismo ha feminismo, algunas ideas ñanedesafia haguã

Sin fecha
Placa con tres mujeres ilustradas de brazos cruzados. El título dice «Laicismo y feminismo» y cita: «Por eso es importante preguntarnos, cuál es la importancia de hablar del Estado Laico y el Estado Plurinacional, cuál es lo central que comparten ambos planteamientos?».
Placa con tres mujeres ilustradas de brazos cruzados. El título dice «Laicismo y feminismo» y cita: «Por eso es importante preguntarnos, cuál es la importancia de hablar del Estado Laico y el Estado Plurinacional, cuál es lo central que comparten ambos planteamientos?».

ALGUNO IDIMIENTO ÑANDEJEJAJAPO HAGUÃ

Miriam Suárez Vargas rehegua

Heta áño aja, aikuaa ha añorairõ rire ambue activista-kuéra ndive, adeclara chejehe ha’eha feminista. Añetehápe antende feminismo ha’eha upe relación pensamiento político ha acción apytépe umi sistema de dominación ha opresión rehe, ha, upe mba’épe, umi kuña Santa Cruz ha mundo-gua oreko heta mba’e ohechauka haĝua, pe invisibilidad ha negación rire umi religión ha Estado colonial oimponeva’ekue kuñanguérape.

Ko sentido-pe, oñeñe'êvo peteî estado secular rehe, ohasáva separación tupão Estado-gui, ha'e opavave kuñáme guarã peteî condición liberación-pe guarã, péicha avei ikatu ja'e Estado plurinacional rehe, oikytïva concepción Estado-nación rehe: monoétnico, unitario ha homogéneo, históricamente onega existencia plural ha iñambuéva oikóva ha oikóva ko'ã yvy milenio, Añe’ẽ hína umi pueblo indígena ha naciones originales rehe.

Estado colonial ha Estado-nación omoheñói peteî sociedad ombotovéva mba'épa ha'e ha mba'épa oguereko. Mokõive estado ombohovái peteî modelo jerárquico, elitista ha racista sociedad-pe, pero avei peteî manera de ser orekóva medida ha'éva (ha'éva) kuimba'e, ha ndaha'éi oimeraê kuimba'e añónte, sino occidental blanco, orekóva bienes orekóva estatus de poder ha comando, he'iséva, peteî ñe'ême, patriarca! Péva rehe, Estado Plurinacional omopyenda peteî ruptura histórica profunda orekóva naturaleza epistémica upe concepción Estado rehe.

Ojedeclara haguã feminista ha'e peteî desafío; ojedeclarávo secular ha’e heta hetave. Oimplica oataka haguã núcleoite oñemopyendáva Estado patriarcal. Estado plurinacional ñaneinvita ramo jahechakuaa haguã pluriverso, estado secular ñaneinvita ñapensa haguã ohasávo mito fundamental pensamiento occidental ha ñanerenói ñadesmantela haguã. He'iséva, ñanemboliga jaguata jey haguã tiempo-pe, memoria histórica colonial-pe, ñacuestiona haguã contenido bíblico Génesis-pe okondenáva kuñanguérape oiko haguã ha imemby hasýpe, ha oposicionáva extensión costilla kuimba'e rehe. Ko narrativa olegitima violencia de género ha oinaugura paradigma de dominación, ndaha'éi kuñanguéra rehe añónte, sino avei naturaleza rehe.

Upévare, oñepropone térã odefendévo Estado Secular ojoguaite oje'évo, perspectiva feminista guive, kuñanguéra ndaha'éiha avave costilla; ñamboyke upe mombe’upy ñanekondenáva jaiko haĝua patriarca pepo guýpe, ha katu avei okondenáva naturaleza (ko’áĝa ja’éta Pachamama) ha’e haĝua tema dominación patriarcal rehegua.

Ojehechávo ko'ã consideración, ha omyesakãvo marco ko'ã mokõi idea-pe-secularismo ha plurinacionalismo— amoañete jey peteî estado secular, ohasáva separación tupão ha Estado, orepresentáva desplazamiento peteî poder establecido esfera estatal-gui, ko kásope, poder eclesiástico, omombaretéva, omoheñóiva ha operpetúa sistema patriarcal, ohypýiva gente rekove ha okondenávo chupekuéra oiko haĝua peteĩ marco de prohibiciones ryepýpe, particularmente kuñanguérape, ñanemoĩva peteĩ sistema de dominación ha subordinación-pe. Upévare, odefendévo estado secular he'ise osupera ideología patriarcal ha privilegio orekóva umi tupão.

Estado colonial omoheñói jey umi dominación heredada época colonia española-gui, upe época de conquistas ha subyugaciones oinstituíva asunción de superioridad occidental ha anulación (negación) umi civilización oîva preexistente colonia-pe, omoambuévo salvaje-pe ha omboykévo opavave humanidad orekóva ohustifika haguã proyecto colonizador, sistema oapropiáva ambue tapicha rembiapo, carried osê control estricto kuña rete rehe ha oipe'a riqueza social esfera comunal oaprovecháva bienes, recursos ha cuerpo umi comunidad oîva preexistente oguahëvo.

Ocontrolávo kuña rete, Estado colonial omoambue objeto-pe, oñeha'ãvo oanula ha omokirirî derecho orekóva ha'évo sujeto hembiasápe. Ha katu, jepémo sa’i oî texto omombe’úva kuñanguéra participación umi lucha resistencia colonial-pe, ko’ãva ohechauka akóinte oîha kuña ombotovéva dominación, ha, ohasávo upe relación de poder, ombotovéva universalismo Occidente-pegua ha’éva pe tekove reko añoite sociedad-pe.

Pe akompartiséva penendive ha’e upe encuentro fatal tupao ha estado colonial apytépe, fatal opavavepe ĝuarã, ha katu particularmente kuñanguérape ĝuarã ha’eva’ekue presa pe crueldad, persecución ha tortura-pe, Ñandejára ha Santa Biblia rérape, ojejapova’ekue hete ha hembiapokuérare peteĩ tupao orekóva poder joja térã hetave pe estado-gui voi.

Amantene mokõive sistema —estado ha tupao —oñemombarete hague ojuehe, oikotevẽ ojuehe omantene haĝua tapichakuérape kyhyje ha disciplina, odefinívo chupekuéra umi mba’e ohecháva iporã ha ivaíva rupive, upéicha omantene chupekuéra forma de dominación guýpe jerovia rérape. Oiméramo ha’e peteĩ cuestión de fe, máva piko ikatu ocuestiona?

Upévare tuicha mba’e ñañeporandu, mba’épa iñimportante ñañe’ẽ Estado Secular ha Estado Plurinacional rehe, mba’épa pe mba’e central mokõive enfoque okomparti?

Mokõivéva oñembyai paradigma dominación patriarcal simbólicamente ohustifikáva tupão. Tupao okondena kuñanguérape dominio kuimba'e ha naturaleza, dominio proyecto sociedad moderna colonial occidental, Estado Plurinacional katu ojeipe'a dominación colonial oñemopyendáva diferencia, omoîvo ambuépe, oapropia hembiapo, ipirapire, hete.

Ñandéve guarã feminista, Estado secular ha estado plurinacional tuicha mba'e oipytyvõgui ombotuichave haguã horizonte político ojehechávo emancipación opavave movimiento de resistencia, lucha ha opa mba'e ári, kuñanguéra.

Ho’a ñandéve —kuña, lesbiana, trans, kuimba’e gay, Indígena ha ambue movimiento oñekomprometéva transformación liberadora-pe— ja’aprovecha haĝua opa ñane ñeha’ã oiko haĝua ñandehegui fuerza constituyente peteĩ sociedad orekóva justicia social, género ha ambiental, pe razón oinspira ha omokyre’ỹva ñande sueño ha jepy’apy. Situación nacional ha global ko'ágãguáva, ojehechaukáva crisis multidimensional profunda, particularmente clima ha civilización, ñanerenóiva'erã ñamopeteî ha ñaforma alianza defensa Estado secular ha plurinacional jerére ha'éva umi principio estructurador ko'êmbotávo pyahúpe.

Ñane rembiapokuéra oñeha'ãva'erã omombarete poder pyahu oityvyróva pensamiento hegemónico occidental, ocuestiona ha odesconstruíva proyecto modernizador ha modelo de desarrollo orekóva.

Ñaikotevê estado secular ha'éva condición opermitíva libertad de conciencia opensa ha oguerovia autónomamente, presión ni tutela de cualquier clase ÿre. Ñaikotevê peteî estado plurinacional ohechakuaa haguã opavave sujeto ikatu haguã odesmantela ko sistema capitalista colonial moderno oimpone peteî forma de pensamiento ha, upévare, peteî entendimiento ha organización homogeneizadora mundo-pe. Ñaikotevê mokõivéva, peteî estado secular ha plurinacional, omoî haguã desmasculinización mundo ha emancipación opavave oñemokirirîva, oimehápe Sy Yvy oipytyvõva ñande rekove, peteî perspectiva liberadora ryepýpe.

Ipahápe, laicismo ha feminismo oñomombarete, ha ojejeruréva joja mayma tapicha ha tetãnguérape guarã ha'e peteî aspiración emancipatoria ndikatúiva oñembotapykue.

Casa de la Mujer

Apoyo psico-jurídico, médico ha social orekóva perspectiva feminista Santa Cruz de la Sierra-pe.