Mana rimasqa, mana rikusqa, mana hayk’aqpas pasarqanchu

Montero llaqtapi Nuevo Amanecer barriopi huk ayllumanta willakuymi qawachin achka mamakunapa hinaspa taytakunapa llakikuyninta, paykunam sasachakunku COVID-19 unquy mana mirachinankupaq qhali kanankupaq kamachikuykunata kasukuspanku, wasimanta suwakuspa lluqsispanku imatapas maskaspanku wawankunapa yarqaymanta harkanankupaq. Kay aylluqa qanchis wawayuqmi karqan, kunanqa soqta; huknin sipastam panteonman apachkanku. Payqa decidikurqanmi kuraq wawqenwan huk cañamanta maqanakuspa manaña yarqasqa sientekunanpaq; payqa kikinpa kawsaynintam qechururqa.

Mamaqa vecinonkunaman willasqa p’unchaykunaña mana mikhusqankuta. Kay pandemia puririsqanwan, políticas públicas nisqakuna mana hayk’aqpas tiempollanpi chayamusqanwan otaq mana suficiente kasqanwan ima, familiaqa vecinonkunaq hukllachakuyninmantan dependerqan. Manan vecinokuna qhapaq kasqankuraykuchu nitaq recursoyoq kasqankuraykuchu; paykunapas wakcharaqmi kanku. Ichaqa yachanku yarqaypa nanayninta, hukllachakuytam ruwanku, sapakamam hukninpa situacionninta yuyaymananku. Yachanku, manaraq pandemia kachkaptin, mikhuy canasta hunt’achinapaqqa llapa ayllu yanapana kasqanmanta; kunan pachaqa, mana imamantapas sapa p’unchaw t’antata, lecheta ima tarinankupaq, mana imamanta hark’akuy kamachiykunata upallalla kasukunku. Kay barriokunapiqa yaqa llapan runakunam mana seguro sueldoyuqchu (qullqiyuq); paykunaqa economía informal nisqapin llank’anku mana ima beneficioyoq, sapa p’unchay qolqe chaskisqankuman hina.

Covid-19 sasachakuyqa qawachichkanmi runakunapa kawsayninpi desigualdad social y económica nisqapa efectonkunata, chaynallataqmi hatun hatun qhatu wasikunapa allinninpaq yanapakusqankuta, chay hatun qhatu wasikuna "cuarentena nisqapi" kachkaspankupas, mana haykapipas wichqakuspanku, uchuy ruruchiqkunata asnachispa, pisi runakunapa makinpi qhapaq kaypa huñukuyninta allinta yanapan.

Wakcha runakunaq suyun Bolivia suyupiqa kanmi fortunakuna, "suerteyoq" runakunapas, paykunan huk ñawi ch'ipillapi millonarioman tukupunku. Yuyarisun Empresa Nacional de Telecomunicaciones ENTEL nisqamanta, mana tukukuq mana allin kamachikuymanta, hinallataq kamachiypi kamachikuqkunata qhapaqyachinapaq mecanismo; Santa Cruz llaqtapi, Cooperativa Telefónica COTAS, CRE; huk hatun listata ruwasunman, ichaqa manan chaychu. Chaypaqmi qhawarina iskay ladon qolqeta: 30% llaqta runakuna, paykunan thak-kaypi wasinkupi, ayllunkupipas kusikunku, wakin 70%taqmi yachanku wasipi qhepakuyqa manan allichaychu, aswanpas manan paykunapaqchu.

Plataforma de Justicia Fiscal Santa Cruz, huk pacha ñawpaqta, gobiernota mañakurqa medidas fiscales nisqakunata ruwananpaq, chaykunam wichqanku brechas sociales nisqakunata, chaypim rimarirqa runakunaqa mana homogeneizasqa kayta atinkuchu política pública nisqawan, chaymi mana sapaqchanchu "qhapaq" runakunata, "llumpay wakcha kaypi kaq" runakunatapas. Gobierno fiscal medidas nisqakunaqa manan hayk’aqpas (kan) neutralchu karqan; paykunaqa askha manukuyniyoqmi kanku, imaynan wawakunaq wañuynin, chaymi yapakunqa kay Montero llaqtamanta sipas wañupusqanwan; qhali kay derechota mana chaskiy; chay burlakusqankuta municipal autoridadkunaq, paykunan apachinku kurukunawan hunt’asqa mikhunata hampiqkunaman, paramédicokunamanpas; mana allin abortusrayku mama wañuy; mana llamkayniyuq kay; qari warmi kayninkumanta maqanakuy; hinaspa huk largo etcetera.

Chaynallataqmi, mana poblaciones nisqakunataqa homogeneizayta atikunmanchu huk medida de prevención de salud nisqawan, mana riqsispaqa, chay ukhu brechas económicas y sociales nisqakunata, chaykunam runakunata rakin. Kayqa manan mana munaychu qhali kaymanta hark’akuy ruwaykunata hunt’ayta, aswanpas necesitakunmi huk hatun, flexible política nisqa, derechos humanos nisqamanta qhawariypi, chaymi respetakun hukniray kaqkunata, hinallataq, criterio de equidad nisqawan, cheqaq kaqwan tupaq ruwaykunata hap’in; mana chayqa, runakunaqa manam coronaviruswanchu wañunqaku, aswanqa corona-yarqaymantam.