Lloqsisun lockdown nisqamanta

Miriam Suárez Vargas sutiyuq warmi

Pandemiarayku wisq’asqa kasqaymantapachan uyarini takikunata, mayninpiqa aswan asuykamuq, mayninpitaq chinkapun. Ventanamantam qawani; chayqa huk banda, takiqkuna ayllunkuwan, carrota aysaspa ima qullqi qusqankutapas runakunapa qusqankuta huñunankupaq. Paykunaqa contenedorkunatan apanku, punkukunata takaspa, manan hatunchakunkuchu, huk p’unchay kawsanankupaqmi yanapayta mañakunku. Tardeta... yapamanta tamborta uyarini. ¿Kayllachu kanku? Paykunaqa callekunapipas purichkankumanpas hinam. Huch’uy tambor huñun, chaypi kaq runakunaqa sayk’usqa hinan qhawarikunku; suertepas allin pachapas manan sapa kutichu paykunaq ladonpi kanku. Chay escenaqa dramaticom. Tusuyta munaq kusikuytaqa manam sientenichu; aswanpas chinkachisqa, llakikuy sientekuymi atipachiwan. Musikukuna purinku callekunapi, suyaspa vecinokunaq sumaq sonqo kayninta hinallataq yanapayninta kay COVID pachakunapi.

Kaymi llaqtay, llaqtay, mana kaqlla, imaymana, askha, kamachisqa castas golpes de estado nisqakunaq, paykunan atipanakunku poder político nisqapaq, necesitanku "explotaspa" hinallataq bolivianokunaq recursos naturales nisqakunata qhatunankupaq. Golpe de estado ruwaqkunaqa manan kawsaymantaqa llakikunkuchu; democraciaqa escudo hinan mana allin ruwasqankuta tapanankupaq, kallpawantaqmi movimientos sociales nisqakunaq espiritu libertario nisqatapas sarunchanku. Paykunaqa maskanku proyecto extractivo y represivo nisqa tukunankupaq, golpe de estado nisqamanta, wañuy política nisqamanta huchachaq kunkakunata upallachispa.

Salud pública nisqa amachanankupaq pretextowanmi, kikinmanta presidente nisqawan kuska puriq autoridadkunaqa callekunapi kacharishanku fuerzas represivas nisqakunata, chay oficialkuna uniformasqa, paykunaq sapallan reqsisqa registronkuqa sinchi millaymi, chaymi runakunaman manchakuyta churan. Ima movimiento socialpas, huñunakuypas, utaq mana kasukuq ruwaypas castigasqa (huchachasqataqmi kanqapas), huk ministro qaparin, hukninpa contranpi: “Terroristakunatan huchachasqa kanqa salud pública peligropi churasqankumanta; ¿Hayk’aqmantapachan derecho protesta ruwayqa sedición nispa sutichasqa? ¿Hayk’aqmantapachan sarunchakuyqa libre kayta munakuyta wañuchirqan? Movilizasqakunaq kallpanmi, runakunata kallpachaq kallpan, libre kawsakuy metaman purinankupaq, huk horizonte de igualdad nisqawan pakasqa, imaymana kaqkunata respetaspa, mana pipas qhawarikuspa, nitaq pimantapas aswan pataman churakuspa.

Mana aguantay atina sapallaypi wichqasqa kasqaypi, chiqninakuypa, institucionalchasqa manchakuywan, sapa punchaw suwakuykunapa episodiokunawan tupaspaymi, huk activista kanaypaq tantearurqani. Pisi recursokuna kasqanwanmi rikukuni huk activista hina, wañuypa culturanta huchachakuq, tutayachiqpa patriarcankunata punkukunata wichqaspa, yuraq pachawan pachasqa, hukniray kaqkunata despreciasqankumanta chiqap uyanku pakanankupaq, mana imamanta llakikuq kamachikuykunata mascaraspa, paykunam dictanku medidakunata mana ruwasqachu huk suyupaq, achka imaymana llaqtakunawan kuska kawsaq kay hatun territoriopi.

Paykunaqa kanmi discutiyninkuta; uyariqta pantachinankupaqmi movimientos sociales nisqakunaq rimayninta suwarqanku. Ichaqa, movilizasqa runakunapa imayna kawsasqanman hinam, akllaspanku millay ruwaykunata ruwanku. Sichus wakcha, indígena, otaq rebelde kanku gobierno transicionalpa contranpi: mana almayoq, mana espirituyoq, sallqa kanku, manan ima qhawariypas kanchu. Sichus wayna, llaqta, yuraq, allin takyasqa qolqeyoq, movilizasqa kanku chay transición unayta durananpaq chayqa, demócratas nisqakunan kanku, callekunapi racismo nisqatapas, criminalidad nisqatapas kallpachanku chaypas, aswan millay p’enqaykunata ruwaspa warmikunata, indígena runakunata, wakcha runakunata, mana llank’anayoq runakunata ima, derechonkuta defiendenankupaq movilizasqa.

Ni COVID-19 pandemia, nitaq golpe de estado ruwaqkunaq manchachikuq rimasqankupas, Santa Cruz wayna sipaskunawan, Cochabamba Waynakunaq Resistencia nisqanwan kuska, manan p’akinqachu movimientos sociales nisqakunaq maqanakuy espiritunta.

Achka!! Wichqasqamanta lluqsisun, llaqtanchispa suyakuyninta kallpachasun, hukllachasqa ima ñawpaq repúblicaman kutimuyta munaspa, mana interesakuspa kay territorio Plurinacionalpi kuska kawsaq suyukunamanta, imaymana kayninkunamantapas.

¡Maqanakuytaqa huchachayku, maymantaña hamuptinpas!