Qhari warmiqa manan warmiwanqa tupanchu

Qhari warmimanta rimayqa manan warmikunallamantachu, huk yupayta churay lista de participación nisqapi, otaq warmikunaq huñunkunamanta fotokunata horqoy. Qhari warmi qhawariyqa chaymanta aswan karumanmi rin; chayqa huk asunto llapan estructura social nisqapi hunt’aykusqa. Kaymi karqan huknin hatun apakuy "Género y Derechos Humanos" nisqa tallermanta, qayna semana Santa Cruz llaqtapi Cejis llaqtapi ruwasqa.

“Género” nisqa simita “warmi” nisqawan sinónimo hina utilizaspaqa, warmikunaq Derechos Humanos, igualdad social, económica, cultural y política nisqapaq maqanakuy histórico nisqatan despolitizakun (Contenido de Taller).

Kay tallerpiqa yaqa pichqa chunka representantekunam organizacionkunamanta hinaspa movimientos sociales nisqamanta wayna sipaskunamanta, indígenakunamanta, afrokunamanta, urbanomanta, ruralkunamanta, diversidad sexualmanta, hukkunamantapas karqaku.

Wakin sectorkuna pachamamawan utaq ruruchiywan llamkaqkunam ninku, qari warmi kayninkumanta mana qawarisqankuta; ichaqa sapa p’unchay llank’anapi qhari warmi rimanakuy ruwayqa, qhari warmi qhawariytapas munanmi. Kaytaka tallerpi yanapak Iris Baptista, UNITASpi programa Equidad para el Desarrollo nishkata pushakmi sinchita rimarka.

Hinallataqmi aswanta rimarirqa organizacionkuna "hukniray hinaspa imaymana" runakunawan llamkasqankuta hamut'anankupaq, chaynallataqmi warmikunapa, qarikunapa rimanakuyninkupas qari warmi kayninmanta qawarisqa kananpaq, chaynallataqmi kan mana kaqlla atiywan rimanakuykuna, sapaqchaymanta hinaspa qarquymanta sesgokuna.

Hatun rimaykunam karqa "metodología de género" hinaspa "indicadores de género" nisqa. Chay huñunakuypi kaqkunam yuyaymanarqaku maykamam organizacionninkupi qari warmi qawariy hapisqa kasqanmanta, chaynallataq sapa punchaw llamkayninkupi churanankupaq sasachakuykunapi tarikusqankumanta. Kay taller tukurirka, Bolivia mamallaktapi kawsay, kullki, kullki, kawsaymanta rikurayay ruraykunawan, Casa de la Mujer (Warmikunapa Wasi) Miriam Suárez pushak.

Kay tallerta Casa de la Mujer, Desafío, Centro de Estudios Jurídicos y Investigación Social –Cejis–, Apoyo Para el Campesino Indígena del Oriente Boliviano –APCOB–, Centro de Investigación y Promoción del Campesinado –CIPCA– ima kamarirqanku; hinaspapas UNITAS llikapa yanapaynintam chaskirqa.

Kari-warmi kayninmanta tukuy imamanta hamutay

“Askha watakunañan llank’ashani proyectokunapi, qhawaypi, chaninchaypi ima, yaqa llapan proyectokunapin cheqaqtapuni mana kanchu perspectiva estructural nisqa género nisqamanta”, nispan Iris Baptista nisqa. “Auditorías de género nisqakunata ruwaspaqa, reparankin mana cheqaq voluntad política nisqa kasqanmanta, chaywanmi cambios estructurales nisqakunata ruwasunman acción nisqawan. Género nisqamantaqa sapanpin qhawarisqa kashan”, nispa.

Hinallataqmi nirqa, género nisqa churay yuyayqa warmikunawan, participación, violencia nisqa asuntokunawanpas allintam tupan, ichaqa wakin kutipiqa manam warmikunapa derechos económicos, sociales y reproductivos nisqa asuykuywan tupachisqachu.

Chay huñunakuypi kaqkunamantam karqa Álvaro Chuve Chuve, Red de Jóvenes Indígenas y Afrobolivianos de Santa Cruz de la Sierra nisqamanta. Payqa rimariywan ruwaykunawan tupasqanmantam yuyaymanachirqa:

"Amaña engañananchikchu, organizacionninchikkuna warmikunapa utaq wayna sipaskunapa fotonkunayuq kasqanchikraykulla qari-warmi kayninmanta rimasqankuta. Kayqa ancha hatun temam; aswan kichasqa kananchikmi hinaspa yuyayninchikta tikrananchik, wakin kutipiqa iskay ruwayniyuq kaspanchikmi".

Paymanta, Raquel Hurtado Silva, Gabriel René Moreno hatun yachay wasimanta Wawakuna, Waynakuna rikurayanamanta, kay tallermanta yuyayta kurka:

"Tarirqanim runakunapa imaymana kayninta —warmikunata, qarikunata, gays, lesbianas, trans runakuna— ancha sumaq; chaymanta ancha importante contenidoqa kallpanchan conceptokunata hinaspa chuyanchan yuyaykunata maypi sayasqanchikmanta política, social hinaspa cultural. Anchatam gustawarqa qawaspay runakunapa perspectivankunata kikin espacionkumanta".

Katherine Caballero, CIESmanta gerente educativapaqqa, sinergias nisqakunaqa ancha allinmi, ichaqa “sociedad civil nisqapi actorkuna hina sapanchasqa kallpanchakuchkanchik.Piensani chay tallerqa ancha allintam yanaparqa sinergias nisqamanta, ruwasqanchikta rakinakuspa hinaspa hukllawasqa llamkaypaq kamachikuykunata chaskispa”.

Iris Baptistapa nisqanman hinaqa, chay tallerqa manam técnico nisqa yachachiyllachu karqa; chayqa karqan huk espacio critica yuyaymanaypaq, "chay hinapin ripunki yuyaykuspa imayna ruwasqaypi, imaynatas aswan allinta ruwayman, ima huk ruwaykunatapas ruwayman desigualdad nisqa situacionkunata, brechas de género nisqakunatapas cambianaypaq".