Qhaway wasi

Kamachiykuna

Llaqta kamachiykuna (leyes).

Bolivia suyupi hinaspa hawa suyukunapi kamachiykunaqa Estadoq mana saqiy atina ruwayninta churan: qhari-warmi kasqanrayku maqanakuyta hark'ay, muchuchiy hinaspa chinkachiy, warmikunaq mana maqasqa hinaspa mana t'aqasqa kawsayninta amachaspa.

Marco legal nacional e internacional

Leyes y convenios que consagran la protección integral de las mujeres frente a la violencia.

Constitución Política del Estado

Artículo 15 (CPE)

Llapa runam kawsayniyuq kanan derechoyuq, hinaspa kuerpon, yuyaynin, qhari-warmi kayninpas mana p'akisqa kananpaq. Manam pipas sipichisqachu kanqa nitaq ñak'arichisqachu. Estadoqa ruwaykunata churanqa qhari-warmi maqanakuyta hark'anapaq, chinkachinapaq hinaspa muchuchinapaq.

Bolivia suyup kamachiynin

Ley Integral 348

Warmikuna mana maqasqa kawsanankupaq Hunt'asqa Ley (2013 wata). 16 laya maqanakuyta sutichan, FELCV nisqata paqarichin, hinaspa feminicidio juchachaytam Estadoq ñawpaq ruwaynin kananta churan.

Amerikapi rimanakuy

Convención de Belém do Pará

Warmikuna contra maqanakuyta hark'anapaq, muchuchinapaq hinaspa chinkachinapaq Amerika Rimanakuy (OEA). Warmikuna chaninchasqa hinaspa mana ñawpa yuyaykunawan yachachisqa kanankupaq derechonta riqsin.

Teqsimuyu rimanakuy (ONU)

Convención CEDAW

Warmikuna contra tukuy laya t'aqanakuyta chinkachinapaq Rimanakuy. Estadokunata kamachin justiciapi t'aqanakuq kamachiykunata, yachaykunata hinaspa ruwaykunata chinkachinankupaq.

Procedimiento penal

Rikuchiq qillqa: juezkunaq ñannin

Huk juchachay imayna purisqanta yachanapaqqa, kaykunam kimsa hatun wasikuna chay ruwaypi kaqkuna:

Paso 1

1. FELCV

Yachaysapa policia. Utqhay willakuykunata chaskin, maqasqa warmita yanapan hinaspa hap'ina kamachikunata hunt'achin.

Paso 2

2. Fiscalía

Juchachay t'aqwiyta pusan, forense peritajekunata kamachin, amachana ruwaykunata mañakun hinaspa maqasuqta juchachan.

Paso 3

3. Juzgadokuna

Juzgado de Instrucción hinaspa Tribunal de Sentencia, amachana ruwaykunata churaqkuna hinaspa sentenciata quqkuna.

Jurisprudencia constitucional

Chaninchasqa sentencia constitucionalkuna

Tribunal Constitucional Plurinacional nisqaq sentenciankunamanta pisi rimay, qhari-warmi qhawaywan hinaspa llaqta rimayman t'ikrasqa:

Sentencia Constitucional Plurinacional 455/2019-S2

Maqanakuypi kaq warmikunata amachay. Fiscalkunaq mana saqiy atina ruwayninta churan: amachana ruwaykunata churanankupaq hinaspa juezman usqhaylla chaninchachinankupaq. Chaypa hatun munayninqa warmikunaq hinaspa wawankunaq kawsaynin, kuerpon, yuyaynin, qhari-warmi kaynin, imayoq kaynin hinaspa llank'aynin amachasqa kananmi.

Sut'ipi: Fiscalkunaqa KAMACHISQAM kanku willakusqayki pachalla amachasunaykipaq, mana ima nispa. Ruwayninkuqa kawsayniyki, kuerpoyki hinaspa imayoq kasqayki (hinaspa wawaykikunapas) maqasuqmanta amachasqa kananmi.

Sentencia Constitucional Plurinacional 353/2018-S2

Maqasqa warmip rimasqanpa chaninchaynin. Churan: qhari-warmi maqanakuy juchakunapi (chaykunaqa pakallapim ruwakun), maqasqa warmip rimasqanqa hatun unanchami, pichus ruwasqanta rikuchinapaq; chaymi fiscalkunata hinaspa juezkunata kamachin unanchakunata qhari-warmi qhawaywan chaninchanankupaq.

Sut'ipi: Maqanakuykunaqa mana qhawaq runakunayuq ruwakusqanrayku, RIMASQAYKIM hatun unancha. Juezkunaqa manam willakuyniykita wikch'uyta atinkuchu mana pipas qhawasqanrayku.

Sentencia Constitucional Plurinacional 064/2018-S2

Qhari-warmi qhawaywan justiciata ruwana kamachi. Churan: llapa juezkunaq hinaspa tribunalkunaq mana saqiy atina ruwaynin, qhari-warmi qhawayta ruwaykunapi hinaspa rimayninkupi churanankupaq. Chayqa hatun ruwanami t'aqanakuywan maqanakunapaq hinaspa justicia ukhupi mana kaqllachanakuyta chinkachinapaq.

Sut'ipi: Juezkunaqa manam machista yuyaykunawan ("paymi maskarqan", "imarayku chay hina p'achasqa karqan") juzgayta atinkuchu. Ima atipay mana kaqllachasqa kasqanta yachanankum.

Sentencia Constitucional Plurinacional 130/2018-S2

Chimpanakuq qhaway hinaspa aswan pisi kallpayuq qutukuna. Achkha laya pisi kallpayuq maqasqa runakunata amachaymanta riman (wawakuna, kuraq runakuna hina). Estadota kamachin utqhay, pachallanpi hinaspa yachaysapa amachayta qunanpaq, kamachiqkunata allin ruwaywan purinankupaq, manchay pachapi aswan chanin kaqta ñawpaqman churaspa.

Sut'ipi: Maqasqaqa huk warmi wawa utaq huk kuraq indigena warmi kaptinqa, Estadoqa aswan usqhayllam amachanan, aswan pisi kallpayuq hinaspa aswan manchaypi kasqanrayku.

Sentencia Constitucional Plurinacional 017/2019-S2

Allin ruway hinaspa juezkunaq hatariynin. Kallpachan: manam maqanakuy willakuykunata wikch'uyta atinkuchu, maqasqa warmip "mana yanapakusqanta" nispa. Churan: t'aqwiyqa kikinmanta ruwakunan, utqhay amachayta ñawpaqman churaspa hinaspa Ministerio Publico unanchakunaq llasaynin hunt'asqata hap'inanpaq.

Sut'ipi: Policiaqa hinaspa fiscaliaqa manam causaykita wichq'ayta atinkuchu "mana unanchakunata apamurqankichu" utaq "manam kutimurqankichu" nispa. Paykunam kikinmanta t'aqwinanku.

Sentencia Constitucional Plurinacional 001/2019-S2

Amachana ruwaykuna hinaspa qhari-warmi qhaway. Kamachin: warmi wawakunaq hinaspa sipaskunaq aswan pisi kallpayuq kasqanta qhawanankupaq, ruway manchayta chaninchaspa hinaspa wichq'asqa kayta saqiy mañakuykunata qhawaspa. Juezkunata kamachin allin sut'i rimaywan rikuchinankupaq mana chiqap manchay kasqanta, ruway kamachiykunallata mana qatispa.

Sut'ipi: Huk maqasuqta juchachay kachkaqtin kacharinankupaq, juezqa allintam yuyaymanan maqasqa warmi manchaypichus kachkan chayta. Manam huk ruwayllata hunt'aspa kacharinankuchu.

¿Kay willakuy yanaparqasunkichu?

Seguí explorando