Coronavirus unquy pachapi wawakuna rantikuqkuna

Kay wisq’ayta riqsichiyta munaspa, hinallataq ima ruwaykunata ruwakusqanmanta, chay emergencia de salud nisqamanta, Radio Alternativa nisqamanta llamkaq masin, llaqta callekunapi periodista hina sapa kuti purisqanpi, 10 watayuqmanta 12 watayuqkama warmakunawan tuparurqa, paykunam huk punchawpas hina callekunapi lluqsirqaku. Chay curioso periodistaqa paykunaman asuykuspan tapurqa: "¿Hayka watayuqtaq kankichik? ¿Imaraykutaq mana wasiykipichu kankichik? Yachankichu emergencia de salud kasqanmanta?"

Kutichiykunan sinchita rimaq karqan; wawakunaqa allintam yacharqaku chay emergencia de salud nisqamanta: “...Bolivia suyupi, Santa Cruz suyupipas coronavirus kasqanrayku...” Hinaptinqa, ¿imaraykutaq mana wasipichu qipachkanku? Chay tapukuyqa manan kutichiyta necesitarqanchu. Wawakunaqa mamankuq ruruchisqankunatam rantikuchkarqaku, rantiqninkunata suyaspankum peligrota qunqarurqaku. Paykunaqa vendenanku karqan, aswan usqhayllatataq aswan allin; paykunapas, ayllunkunawan wasipi kayta munarqanku.

Huk warmaqa t’antata, huk cuñapéta, huk sillakunata, hukkunatapas rantikuchkasqa; llapankun ocupasqa kasharqanku clientenkuta suyaspa. Silla vendeqmi aswan sasachakuypi tarikurqa. Wisq’asqa kasqanku tiempopiqa sillakunapas ñanpin kashan, chaymi pisi espaciota hap’inku wisq’asqa runakuna ukhupi rakinakunankupaq, kay emergenciapitaq, ¿pitaq sillata rantiyta munanman?

Kay wawakunaqa akllakunanku kanqa wasipi qhipakuspa qhali kayninkuta amachaspa, imakunata qhatuq lluqsispa ima. Paykunaqa ayllunkupaq quqpa ruwayninta hunt’anku, wasipi qhipakunankupaq kamachiyqa sasachanmi ruwanankuta hunt’anankupaq. ¿Imaynan sientekunqaku llapa wakin wawakuna wasipi qhepakusqankuta rikuspa yachaspapas? Yaqachus hina chay sientekusqankuta kutichipunku, familiankuman mensajekunata apachinankupaq responsable sientekusqankumanta orgulloso kaspanku.

Kay periodistapa mana huchayoq hina qillqasqanmi qawachin políticas de salud nisqakuna mana qawarispa, Instituto Nacional de Estadística (INE) nisqanman hina, Bolivia suyupi 2.497.478 warmakuna (0 watamanta 11 watakama) kasqankuta. Chay tukuymanta, 27,2% Santa Cruz departamentopi tiyanku; hinallataqmi suyupi yaqa 4 hunu runakuna wakcha kawsaypi kawsasqankuta, paykunapaqqa aswan llakikuyqa kay sasachakuy chawpipi, ima sasachakuypipas kawsakuymi.

Tukuchanapaqtaq, periodistaqa huknin wawata tapurqa: "¿Amigoykikunaman utaq aylluykikunaman imatapas niyta munankichu?" —Wasiypi qhepakuychis, cuidakuychis. Kay situacionpa paradojanqa, wawa rantikuqkuna, achka hukkunapas mana wasipi qipanankupaq kamachikuyllatachu mana kasuptinkupas, aswanqa coronaviruspa wañuypaq sinchi kaynintapas, UNICEFqa mamakunaman, taytakunaman, cuidaqkunamanmi huk serie yanapakuykunata quchkan, warmakunawan wasipi ruwaykunata ruwanankupaq, chaynapi yachayta hinalla ruwanankupaq, ayllupi hukllawakuyninkuta kallpanchanankupaq, chaynallataq cuerponkupi hinaspa sunqunkupi qhali kayninkutapas cuidanankupaq. Tiempo chayamun "waqyanapaq" kay yanapakuykuna qhipaman sapa wasiman chayanankupaq chaymanta sapa wawata involucranankupaq.

Warmikunapa Wasin

Radio Alternativa 103.0 fm Santa Cruz-Bolivia