Wakchakuna manchachinku

Gobiernoqa manan hayk’aqpas faltanchu wakchakunata pisichasqanmanta rikuchinanpaq. Manchachikuyninpa ruwayninkuna, uniformasqa runakunapa atiyninta mana allinta apaykachasqanku, hinallataq pipas mana kasukuyta atrevikuqta carcelman wisq’anankupaq sapa kuti amenazasqankupas, kay estado secular y plurinacional nisqapi llapa imaymana kaqkunata respetaspa mana kamachiy atiynintan takyachin, chaypin mana pakayta atikunmanchu imaymana clase socialkunata, comunidades indígenas nisqakunata, llaqtakunatawan, qhari warmi mana kaqlla kayninku, negacion sexual nisqakunata imaymana kay —pisi rimayllapi, tukuy imaymana kay tiyawanchis, chaytan gobierno interinopas, compañeronkunapas neganku, paykunaq suyuta kikinkumanta qhawarisqankuraykulla.

Territorio nacional wisq’akunanpaq sinchita kamachiy, Chile suyuwan fronterapi 300 runakunaq t’aqan qhepachisqa, wiksayoq warmikunaña, kuraq runakunaña, suyuq punkunpi wawakunaña kaqtinpas, chaymi rikuchin Derechos Universales, Pacto Mundial sobre los Derechos de los Migrantes, Bolivia suyupi Hatun Kamay Pirwa sarunchasqa kasqankuta. "Manan pipas haykunchu, manataqmi pipas lloqsinchu" nisqa kamachikuyqa thuñikunmi, huk nacionmanta turistakunata horqonankupaq internacional vuelos nisqakuna organizasqa kaqtinku —"runakunaq phawaynin"— otaq Ecojet chayllaraq 36 bolivianokunata barcoman apamuqtin, huk "runakunaq phawaynin" nisqapi, wakchakunataq, mana saminchasqa runaq phawayninta pagayta atiq, saqesqa kaqtinku.

Tukuchanapaqtaq, mana allin ruwasqankuta chaninchanapaq, gobierno interinoqa, fronterapi wichqasqa bolivianokunata, partido MAS nisqapi yanapakuq kasqankumanta tumpakun. Wakcha kayqa, llakikuypaqmi, kay suyupi, achka pachakunapipas hucha, ichaqa haykamantapacham ideología nisqayuq kayqa hucha?

Estadoqa manan atinmanchu runakunata saqeyta elementokunaman, mana mikhuyniyoq, mana condiciones mínimas nisqawan coronavirusmanta mana imamanta manchakuspa; manan negayta atinmanchu Bolivia runakunaq derechonkuna garantizaq hina ruwayninta. Fronterapi wichqasqa runakunaqa manam favorkunatachu mañachkanku, Estadota yuyarichichkanku ima kamachisqa kaqta ruwananpaq, derechonku huntasqa kananpaq, chaymanta chay caso específico nisqapaqqa qaway CPE, art. 21, 7 t’aqapi hinaspa art. 22. 22.

Manan pipas ñawinta wisq’ayta atinmanchu suyuq fronterakunapi wisq’asqa runakunaq sasachakuynintaqa. Chayqa kikin sasachakuymi, llakikuypas warmikunaq rikusqanmi, paykunan punkunku qayllapi puñunku, mana haykuyta atispanku, "pipas" huknirayta decidisqanrayku, derechonkuta sarunchaspa, ima clase abusotapas otaq humillaciontapas muchunankupaq huchachaspa. ¿Mana interesakusunchu chay huchakunamanta? ¿Atisunmanchu kay situacionta kutichiyta?

Autoridadkunaq rimasqankupas, actitudninkunapas típico dictadurapaqmi, manan p’enqakunchu métodos represivos nisqakunata rikuchiyta, sut’i yuyaywan, llapa movimientos sociales nisqakunata paralisananpaq, chaykunan tapukunku imayna hegemonía nisqa hatarichisqanmanta, hinallataq kay Estadopi poder político y económico nisqa hap’inanpaq, chaytan ninchis Estado Secular y Plurinacional nisqanchis hina.

Warmikunapa Wasin