Kunkayku · Qillqa
PRESUPUESTO MANTA FALTAN
7 puncha, marzo killa, 2018 watapi, Casa de la Mujer, Coordinadora de la Mujerwan afiliado, shinallatak Santa Cruz llaktapi warmikunapak hayñikunata llankak institucionkuna kunkankuta tantachishpa, mañarkakunami suficiente presupuestokunata, kay violencia de género, alli llankaykunata paktachinkapak.
“¡Presupuestos contra violencia, kunan!”, nisqa rimaykunawan. hinaspa “Kawsayta munayku”, yaqa pachak warmikuna, wakin qharikuna chay ruwayman hukllawakuq huñunakurqanku. Kay huñunakuymi ruwakurqa 7 a.m. Centro de Mujeres nisqapi, chaypim caravana qallarirqa mañakuyta Ley 348 nisqa kamachikuy hunt’akunanpaq, chaytaqa ruwarqaku presupuestos nisqapi, chaymi permitirqa chiqap yaykuyta víctimas nisqapaq, warmikunapaqpas en general derechonkumanta hinaspa justiciaman.
Kay caravana llankayka kallarirka purinata shinallatak ñawpakman chayashka wasika Santa Cruz de la Sierra llankaymanta chapakkunapak llankay wasimi karka, chaypimi kay tantanakushkakuna mañashkakuna rimachun kay aceitunas verde institución llankaymanta ashtawan hatun kamachikwan.
Mana ima kutichiytapas nitaq atenciontapas chaskispankun, ñanta wisq’anankupaq yuyaykurqanku, chhaynapi choferkunaq yanapayninta mañakunankupaq, hinallataq mañakusqankuta willanankupaq. Chayta kutichispa, policía nisqakunan chay protestata sayachirqanku, chaywanmi hark’arqanku huk tiempollapaq carrokuna sayachiyta. Chay qhepaman ch’aqway kashaqtinmi huknin protestante qaparirqan: “¡Policia sexista!”, nispa.
Chay qhepamanmi caravana llaqta ukhuman rirqan, Plaza 24 de Septiembre nisqapi rimayninkunawan purirqan, chayninta pasaqkunaman afichekunata rakirqan, chaymantataqmi chay huñunakuyta tukurqan Gobernadorpa Sala de Prensa nisqapi huk conferencia de prensa nisqawan, chaypin askha medios de comunicación nisqakuna rimarqanku rimasqankuta, ahinataq Silvana Vásquez, activista hinallataq promotora política pública contra violencia nisqamanta; Lida Lozano Dirección de Género nisqamanta; Leslie Cedeño, Casa de la Mujer llaqtamanta abogado; shinallatak José Carlos Soruco Barbey, Asamblea Legislativa Departamentalmanta rimarka.
Chay yupaykunaqa presupuestos nisqamanta qaparinku.
Kunan pacha willakuykunaqa qawarichinmi kay sasachakuy socialta allichanapaq utqaylla kasqanmanta:
Bolivia suyupiqa sapa kinsa p’unchaymi huk warmi wañun qhari-warmi kayninmanta maqanakuypi. Sapa punchawmi 13 warmikuna tukuy edadniyuq warmi-qari puñuypi huchachasqa kanku. Kay casos nisqakunan aswan askha hucha ruwaykuna, 15% llapanmanta 30.351 willasqa casokunamanta, chaytan willakun Ministerio Público nisqamanta 2017 watapi.
Kay caso específico Santa Cruz llaktapi, Ministerio Público llankaymanta killkashkami 6.654 quejas llankaykunata kay Ley No 348 llankaywan kay departamento llankaypi kay pasak wata, shinallatak 16 warmi wañuchiykunata shinallatak 1.302 delitos sexuales llankaykunata. Kay departamentopin aswan askhata chay hina hucha ruwaykunata ruwanku suyuntinpi.
Chay yupaykuna kaptinpas, gobiernos departamentales nisqakuna qari warmi kaqlla kanankupaq, warmikunapa contranpi maqanakuywan maqanakuypaqpas qullqi churasqankuqa manam 1,2% (aswan allin kaqpiqa) llapan qullqi qusqankumantaqa aswanchu.
Santa Cruz suyupi, qhawarinapaq, Presupuesto Agregado de Actividades y Proyectos de Inversión nisqa Programas de Gastos nisqawan (Ministerio de Economía, 2018) 5.671.421.030 Bs (aswan hatun presupuesto huk departamentokunawan tupachisqa), chaymanta 0,60% churasqa kanku gasto nisqamanta "Promoción y políticas para grupos vulnerables y mujeres" nisqaman.
Kay mana suficiente asignacionqa astawanmi yapakun pisi niveles de ejecución presupuestaria nisqawan. Santa Cruz llaqtapiqa, 2016 watapi Gobernadorpa qullqi qusqanqa 8.923.426 Bs qullqim karqa, chaymi 24,42%lla wañuchisqa karqa, chaytam qawachin Gregoria Apaza Warmikunata kallpanchanapaq Centro de Economía y Finanzas Públicas nisqapa huñusqan willakuy.
"Presupuestoqa huk indicador fundamentalmi voluntad política nisqamanta hinaspa interes nisqamanta huk asuntopi. Sichus autoridadninchiskuna qhawarinku violenciamanta asuntota ñawpaqman churanankupaq chayqa, kayqa rikukunanmi presupuestokunapi. Hinaspapas manan chaychu pasarqan", nispan willakamun Fabiola Rojas, gerente de proyecto Casa de la Mujer nisqapi.
“Ancha hatun ruwaykunata ruwarqayku kamachikuykunata contra violencia nisqamanta, ichaqa kay ñawpaqman puririykunawanmi kuska kanan políticas nisqakuna, chaykunan kan suficiente hinallataq eficiente presupuesto nisqakuna, chaywanmi warmikuna cheqaqtapuni kawsankuman mana violenciayoq kawsayta”, nispan willakamunku caravana nisqamanta rimaqkuna.
Kay llankayka Bolivia mamallaktapi warmikunapak hayñikunata rurashkata rikunkapakmi IDEA Internacional, Suecia mamallaktapak Embajada yanapashkawan.
Casa de la Mujer
Yuyaymanta, juridico, médico hinaspa llaqta yanapay, feminista qhawaywan, Santa Cruz de la Sierra llaqtapi.
