Sipaskunapi, wayna sipaskunapi, wayna sipaskunapi, warmikunapi mana munasqa wiksayakuy: Bolivia suyupi aborto legalpaq kimsa razonkuna.

¿Pitaq punta kaq rumita wischuykunqa?

Miriam Suárez Vargas sutiyuq warmi

Warmikunapa Wasin

Tukuy presión social fundamentalismopa intransigencianmanta lluqsimuq chawpinpim warmikunaqa tarikunchik debatekunapi participananchikpaq hinaspa libre hinaspa responsable decidikunanchikpaq derechoyuq kasqanchikta. Chayraqmi tukusqa Iglesia Católica "qharikunaq" huñunakuynin, tukukun yuyaykunawan, chaykunan fronterapi kashan imachus cheqaqtapuni huk Estado secular kasqanmanta mana entiendeywan —hukmi llaqtanpa iñiyninta respetan, mana ima iñiytapas favoreceq, manataqmi política pública nisqapichu influyen.

Sichus Estado secular nisqa kamachikuyta qatipasun chayqa, manan mosoq Sistema Penal nisqa proyectomanta debatekunaqa institución religiosa nisqawanchu influisqa kanan, chaywanqa kicharikunmanmi llapa religioso creenciakuna kaqlla tratamientota mañakunankupaq, chaymi, chaypi kaq runakunaq qhepanpi, políticas públicas nisqakunapi influencianankupaq, chaykunan kanku llaqta runakunaq derechunkunata amachanapaq, mana ima sapaqchasqapas.

Llaqta runa hina, warmi hinapas, huk yuyaytan sut’inchanaypaq obligasqa hina sientekuni: mosoq Sistema de Justicia Penal nisqa yuyaykusqaqa tukuy imayoqmi, kallpachakunmi ñawpaqman purinanpaq, imaynan allin kanman mayqen Estadopaqpas, derechokunaq progresiva realizacionninta entiendeq, chaykunata reqsinanpaq, ruwananpaqpas. Artículo 157, voluntario terminación de embarazo nisqamanta, manan afectanchu chay Sistema de Justicia Penal nisqa yuyaykusqapa hunt’asqa kayninta, chaymi qhawarin sociedadpa mana confianzanta sistema justicia nisqapi, hinallataqmi maskhan atipayta defectokunata hinallataq prejuicio nisqakunata operadorninkunaq, ahinataq chay parcialidad de género nisqa kamachiyninpi, chaymi hark’an violencia de género nisqa allichayta, chaymi warmikunaq kawsayninta peligroman churan.

Chay kamachikuypa contranpi kaqkunam chiqnikuyninkuta churanku imaraykum wiksayakuyta tukuchinku, manataqmi qawarinkuchu Bolivia suyupi mamakunapa wañuyninmanta yupaykunata. Chay yupaykunaqa manchakuypaqmi: sapa punchawmi 200 warmikuna vidankuta peligropi churanku mana seguro abortuswan; sapa punchawmi 150 warmikuna hampina wasikunaman chayanku abortusmanta sasachakuykunawan. Bolivia suyupiqa, mana hampichikuspa mana allin abortus ruwasqa, Declaración Universal de Derechos Humanos nisqawan, Bolivia suyupi Hatun Kamay Pirwawan ima, kimsa kaq umalliqmi mamakuna wañunankupaq.

Manan yuyaykunichu Beni llaqtamanta huk sacerdoteq ruwasqanmanta rimayta; ichaqa, fotokuna lloqsimusqan qhepaman rimasqankuqa, chay proclamado católico promesakunata sarunchaspa, huk defiendekuymi, chaymi qallarikun runaq imayna kayninta aswanta rimaspa, chaypin rimakun "mana huchayoq runaqa ñawpaq kaq rumita wikch'uykuchun" nispa, tukukuntaqmi pampachayqa Iglesiapi yachasqanchismi nispa, chayraykun flexible kananchis, pantaq runa hinataqmi reqsikunanchis. ¿Imanasqataq mana warmikunamanta kaqllatachu rimananchik? ¿Llapa runa punta kaq, iskay kaq, kimsa kaq rumita wischuyta munasqankuraykuchu? ¿Manachu kayqa huk supuesto moralidadpa iskay uya kaynin, chaymi runakunata sapaqchan warmi-qhari kayninkurayku? Disculpaykuway, abortoqa salud pública nisqamanta, derechos humanos nisqamanta ima, chaymantaqa manan kanchu debate ruwanapaq.