Oajuna iñembyahýi aja

Mandato paha presidente interino: "Eayuno ha eñembo'e jerovia rehe osupera haguã pandemia". Ko mba’ejerure ojevy umi época medieval-pe, pe ñembo’e ha’érõ guare pe tape añoite salvación divina-pe ĝuarã, ojekastiga aja umi supuesto pekador. Oñeha'ãvo ohapejoko mba'eveichagua "contagio", ojepersegi, oñemomirĩ, ojetortura ha ojehapy hikuái yvyráre. Miles de mujeres (etiquetado brujas) upe jave oreko py'aguasu odenunsia haguã ñembyahýi imembykuéra ohasáva, explotación oaguantáva ha impuesto hetaiterei opaga aristocracia ha mburuvichakuéra upe árape. Tojekuaa pe estaca ñandepe’a hague iñarandu, pe conocimiento orekóva hikuái medicina natural ha ambue perspicacia valiosa.

Péicha presidente pedido oúva ohasáma 40 días de bloqueo, péva ohejáva umi familia ojerure asy ha ojeruréva okomparti haguã peteî pan. Ojapo mbovy ára añónte, peteĩ mitãkuña’i ojesuicida ñembyahýigui Montero-pe. Che añeporandu: mba’éichapa oiméne peteĩ sy hasy ohechávo imembykuñáme oipe’a hekove, peteĩ tajýra oñanduva’ekue ñembyahýi hasy oporoinvalidáva heta ára ndokarúigui?

Ko arapokõindy ohasávape, presidente Jeanine Áñez rajy, Carolina Ribera Áñez, ojehecha oguahêvo Roboré-pe peteî aviõ Fuerza Aérea Boliviana-pe opytu'u ha opytu'u haguã fuente caliente Aguas Calientes upe municipio-pe. Mboy jey piko Carolina oajuna. Mboy jey piko oñandu ñembyahýi. ¿Oguerekópa raʼe pan hoʼu hag̃ua ha omboyke hag̃ua ipyʼa okororõva? Ohendúvo aviõ FAB aterrizaje, gente, oimo'ãvo he'ise oúha pytyvõ gubernamental, oho hotel opytu'uhápe, pero ndohupytýi respuesta honesta. Mba'éichapa omyesakãta kuñakarai Jeanine ojeporu haguã aviõ oficial peteî viaje de placer-pe guarã. ¿Ombohováitapa ministro Murillo pe rigor jurídico ha'e oaplikáva umi kuña orekóva olla vacía térã umi oñeanimáva oikuaauka públicamente iñembyahýi? Ñanemandu'a medida draconia ojapóva pueblo Riberalta rehe.

Kuñakarai Presidenta Interina, anive reñembotavy. Pene ñehenói ñembo’épe ñanemomandu’ánte umi época inquisitorial rehe, umi pa’i kurusu ha kyse puku reheve oipytyvõva’ekue ipoguýpe ha odesplaza haĝua ko yvy jára añeteguápe. Umi tapicha natekotevẽi oajuna; oikotevê ho'u oikotevêva, ha nde reguereko obligación regarantisávo derecho básico orekóva hi'upyrã rehe ha, consecuentemente, derecho orekóva tekovépe.

Pe tapicha ohaíva ko’ã línea omba’apo Casa de la Mujer (Kuña Róga)-pe ha ikatu ha’e peẽme kuña og̃uahẽha upépe mitã ndoikuaáiva mba’éichapa omongaru chupekuéra. Avei orresivi chupekuéra jerure pyaʼe oñepytyvõ hag̃ua chupekuéra umi sy ndohechaséigui imembykuéra omanoha ojapoʼỹre mbaʼeve. Ikatu peajuna ha peñembo’e py’aguapýpe, pemboykévo pene membykuéra ñembyahýi. Ani ndejapu; nde ha’éramo peteĩ sy, nde reikuaa porã che aikuaaháicha.

Ambue mba'e ha'etévaicha nde reikuaa'ÿva ha'e ko tetã diverso-pe, ndorekóiva documento ha'e peteî expresión mboriahúpe, ha oiko táva rembe'ýre térã periferia urbana-pe ha'e ambue faceta mboriahúpe. Pedesplega aja pende militar-kuéra tape rehe —soldado araka’eve nontendéiva ifunción —umi oikóva ko’ã márgen-pe ojeapresa delincuente-icha oguata haguérente, oguerovia omereceha ipytyvõ gobierno-gui. Hetaiterei confusión ojeréva medida ineficaz ha discriminatoria rehe ndojagarráiva kóva ha'eha peteî estado plurinacional ha secular.

Upévare, Casa de la Mujer, oñeha'ã michîmi, ome'ê hi'upyrã umi Promotor Comunitario-pe ha umi kuña omoañetéva sy ha túva rembiapo imembykuérape, ha ndojapói omyengovia haguã hembiapo, ni peteî propósito orientado bienestar rehe, ha'e peteî acto de solidaridad feroz ombohováivo hasy ha ndaipóri Estado ijapuvéva ñandéve ára ha ára, marandu guive ára ayuno peve peẽ ha pene membykuéra ndohechamoʼãi.

Míriam Suárez Vargas rehegua